Wikipedia:Geen origineel onderzoek

Dit is een voorstelpagina. Over de inhoud van onderstaande tekst probeert de gemeenschap van de Nederlandstalige Wikipedia consensus te bereiken. Iedereen wordt van harte uitgenodigd om over deze tekst mee te denken (en eraan mee te schrijven/overleggen). Ga er niet vanuit dat anderen de inhoud van deze pagina al kennen, en zeker niet dat ze het ermee eens zijn of er rekening mee houden.

WP:GOO  WP:NOR

Deze pagina in een notendop: Wikipedia is niet de juiste plaats voor het publiceren van origineel onderzoek. Artikelen moeten verifieerbare informatie bevatten uit betrouwbare bronnen, zonder verdere analyse of interpretatie daarvan. Analyse of synthese van feiten of informatie om iemands positie te ondersteunen, is niet toegestaan.

Geen origineel onderzoek is een term die op Wikipedia wordt gebruikt met betrekking tot materiaal dat nog niet eerder is gepubliceerd door een betrouwbare bron. Origineel onderzoek omvat ongepubliceerde feiten, argumenten, concepten, stellingen of theorieën, of ieder andere vorm van niet-gepubliceerde analyses of een synthese van gepubliceerd materiaal die een bepaalde mening uitdrukt - zaken die in de woorden van Wikipedia-oprichter Jimmy Wales zouden leiden tot "een nieuwe zienswijze of nieuwe historische interpretatie".

Wikipedia is niet de juiste plaats voor het publiceren van origineel onderzoek. Bronvermelding en het niet toelaten van origineel onderzoek zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden: de enige manier om aan te tonen dat er geen sprake is van origineel onderzoek, is door het citeren van betrouwbare bronnen die informatie bevatten welke direct verbonden is met het onderwerp van het artikel en door je neer te leggen bij wat in die bronnen wordt vermeld.

Wikipedia:Geen origineel onderzoek ("GOO") is een van de drie pijlers waarop het Wikipedia-project rust. De andere zijn Wikipedia:Neutraal standpunt (ook wel "NPOV") en Wikipedia:Verifieerbaarheid. Samen dragen ze zorg voor het soort materiaal dat kan worden toegelaten in Wikipedia-artikelen, alsmede voor de kwaliteit ervan. Aangezien de drie pijlers elkaar aanvullen, zijn ze onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ze moeten dus niet afzonderlijk worden geïnterpreteerd en gebruikers zouden er goed aan doen om van alle drie goed op de hoogte te zijn.

Wat is niet toegestaan?

Aanvankelijk werd het GOO-beleid ingevoerd om te voorkomen dat mensen Wikipedia zouden gebruiken om bekendheid te geven aan hun eigen ideeën.^[1] Origineel onderzoek omvat de persoonlijke denkbeelden en politieke opvattingen van de gebruiker en iedere vorm van niet gepubliceerde analyse of synthese van gepubliceerd materiaal dat een bepaalde mening lijkt te ondersteunen. Dat houdt in dat alle feiten, meningen, interpretaties, definities en argumenten die via Wikipedia openbaar worden gemaakt, al eerder moeten zijn gepubliceerd middels een betrouwbare publicatie die in relatie staat met het onderwerp van het artikel.

Een bewerking geldt in elk geval als origineel onderzoek in gevallen als de volgende:

• Het presenteert een nieuwe theorie, methode of oplossing;
• Het introduceert nieuwe ideeën;
• Het stelt nieuwe terminologie vast;
• Het biedt of veronderstelt een nieuwe uitleg van bestaande terminologie;
• Het introduceert een argument, zonder vermelding van een betrouwbare en ter zake doende bron, met als doel het ondersteunen of juist verwerpen van een idee, theorie, argument of mening;
• Het biedt een analyse of synthese van bestaande feiten, ideeën, meningen of argumenten zodanig dat het ten goede komt aan de positie of mening van degene die het toevoegt, zonder dat die analyse of synthese terug te leiden is op een betrouwbare bron.

Bronnen

Betrouwbare bronnen

Alle materiaal dat ter discussie staat of waarvan dat te verwachten is, moet worden onderbouwd met een betrouwbare bron. Materiaal dat als "origineel onderzoek" kan worden aangemerkt volgens de hier gegeven definitie, is materiaal waarvoor geen betrouwbare bron kan worden gevonden en daarom kan worden toegeschreven aan enkel het gedachtegoed van de gebruiker die het aan Wikipedia heeft toegevoegd. De enige manier om aan te tonen dat geen sprake is van origineel onderzoek, is om een betrouwbare bron aan te dragen waarin hetzelfde wordt behandeld als hetgeen door de gebruiker wordt aangevoerd.

Er is geen eenduidige definitie voor "betrouwbaar", maar de meeste mensen hebben een prima intuïtie over de betekenis van deze term. Over het algemeen zijn de meest betrouwbare bronnen boeken en andere geschriften die gepubliceerd zijn door universitaire uitgevers, grote kranten en tijdschriften of ander werk gepubliceerd door bekende uitgevers. Over het algemeen geldt dat de betrouwbaarheid van een publicatie stijgt naarmate het aantal mensen stijgt dat de tekst ervan controleert. Dit kan betrekking hebben op het controleren van de feiten, de juridische aspecten en het geschrevene zelf. Materiaal dat door iemand zelf is gepubliceerd, zowel op papier als online, wordt over het algemeen niet als betrouwbaar gezien.

Primaire, secundaire en tertiaire bronnen

• Primaire bronnen zijn documenten of personen die zeer nauw verbonden zijn met hetgeen waarover je schrijft. Een voorbeeld hiervan is een ooggetuigenverslag van een verkeersongeval, of de officiële door de RVD uitgegeven samenvatting van een toespraak van de minister-president. Primaire bronnen die zijn gepubliceerd in een betrouwbare bron, mogen slechts met mate op Wikipedia worden gebruikt. De reden hiervoor is dat ze eenvoudig foutief te gebruiken zijn. Iemand zonder specialistische kennis over het onderwerp moet duidelijk kunnen zien dat de primaire bron volledig overeenkomt met het geschrevene op Wikipedia. Iedere vorm van interpretatie van een primaire bron mag alleen geschieden door een secundaire bron.
  

Andere voorbeelden van primaire bronnen zijn archeologische vondsten, foto's, historische documenten zoals dagboeken, diagrammen met uitkomsten van bijvoorbeeld enquêtes of onderzoek, verslagen van laboratorium-onderzoek, of kunst en fictie zoals gedichten, scripts, boeken of video's.

• Secundaire bronnen gebruiken primaire bronnen om te komen tot een analyse, synthese, uitleg of generalisatie van bepaalde feiten. De analyse door een journalist van eerdergenoemd ooggetuigenverslag van een ongeval is hier een voorbeeld van, evenals door een krant uitgegeven analyse van of commentaar op de door de RVD uitgegeven samenvatting. Alle artikelen op Wikipedia moeten zoveel mogelijk zijn gebaseerd op betrouwbare, verifieerbare, gepubliceerde secundaire bronnen. Dit houdt in dat we de visie en argumentatie van betrouwbare, verifieerbare experts beschrijven en niet de standpunten van Wikipedia-gebruikers die zelf de primaire bron hebben gelezen.

• Tertiaire bronnen zijn publicaties als encyclopedieën, waarin secundaire en soms primaire bronnen worden weergegeven. Wikipedia is een tertiaire bron.

Origineel onderzoek waaruit primaire bronnen ontstaan, mag op Wikipedia niet worden gebruikt. Onderzoek waarmee informatie uit bestaande primaire en/of secundaire bronnen wordt verzameld en georganiseerd, wordt natuurlijk wel toegejuicht. Alle artikelen op Wikipedia moeten gebaseerd zijn op informatie die is verzameld uit eerder gepubliceerde primaire en secundaire bronnen. Dit verzamelen is geen "origineel onderzoek" maar "op bronnen gebaseerd onderzoek", hetgeen essentieel is voor het schrijven van een encyclopedie.

Hoewel artikelen vooral moeten zijn gebaseerd op secundaire bronnen, bestaan er ook enkele uitzonderingen waarin wel het wel is toegestaan om alleen primaire bronnen te gebruiken. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de beschrijving van een actuele gebeurtenis, hoewel Wikinews daarvoor een meer geschikte plek is. Een artikel of een gedeelte daarvan dat enkel op een primaire bron is gebaseerd, moet (1) slechts de bron beschrijven, hetgeen eenvoudig is te controleren door andere gebruikers zonder specialistische kennis, en (2) geen analyse, synthese, interpretatie, uitleg of evaluatie bevatten. Gebruikers die zich alleen beroepen op primaire bronnen, moeten goed oppassen dat ze aan beide voorwaarden voldoen.

Zichzelf citeren

Dit beleid is er niet op gericht om gebruikers met specialistische kennis te verbieden hun kennis aan Wikipedia toe te voegen. Het verbiedt hun wel om die kennis toe te voegen zonder vermelding van hun bronnen. Als eigen onderzoek van een gebruiker is gepubliceerd in een betrouwbare bron, mag die gebruiker hieruit citeren mits dit gebeurt in de derde persoon en volgens het NPOV-beleid.

Synthese van gepubliceerd materiaal

Soms wordt als volgt geredeneerd: als A door een betrouwbare bron is gepubliceerd en ook B, dan kunnen dus A en B worden samengevoegd om mening C te onderbouwen. Dit zou echter juist een voorbeeld zijn van een nieuwe synthese van gepubliceerd materiaal met als doel het naar voren brengen van een bepaalde mening. Daarom kan het worden aangemerkt als origineel onderzoek.^[2] “A plus B is C” kan alleen worden gebruikt als deze conclusie al eerder is getrokken in een betrouwbare bron die betrekking heeft op het in het artikel behandelde onderwerp.

Originele afbeeldingen

Een grote afwezige in dit beleid is de afbeelding. Wikipedia-gebruikers worden juist aangemoedigd om foto’s of anderssoortige afbeeldingen te produceren en die te uploaden. Dergelijke afbeeldingen dienen dan te worden vrijgegeven onder GFDL of een andere toegestane licentie ter illustratie van artikelen. Zie voor meer informatie hierover het beleid voor gebruik van media. De reden voor het wel toestaan van afbeeldingen is dat deze zelden “ongepubliceerde feiten, argumenten, concepten, stellingen of theorieën” bevatten. Bovendien staat de wetgeving in veel landen in combinatie met het willen creëren van een vrije encyclopedie ons niet toe om veel publiek toegankelijke afbeeldingen te gebruiken. Afbeeldingen gemaakt door gebruikers zijn een welkome aanvulling voor Wikipedia.

Een nadeel van het toestaan van het uploaden van eigen foto’s is het feit dat gebruikers bewerkingssoftware kunnen gebruiken om bepaalde feiten anders weer te geven dan de werkelijkheid. Een bewerking van een foto moet daarom duidelijk als dusdanig zijn omschreven. Afbeeldingen die origineel onderzoek weergeven, zoals een diagram van een bepaald atoom met niet eerder ontdekte onderdelen die door de uploader nu voor het eerst worden gepubliceerd, zijn niet toegestaan.

Meningen/standpunten

Het toevoegen van een standpunt dat slechts door een kleine minderheid wordt ondersteund, kan worden gezien als origineel onderzoek. Het is sowieso bijzonder moeilijk om een dergelijke mening te verdedigen gezien het eerder genoemde principe "neutraal standpunt". Wikipedia-oprichter Jimbo Wales zei hierover:

• Als iemands standpunt door de meerderheid wordt erkend, zou het eenvoudig moeten zijn om dat standpunt ook met algemeen aanvaarde bronnen te ondersteunen;
• Als iemand standpunt door een noemenswaardige minderheid wordt erkend, zou het eenvoudig moeten zijn om prominente aanhangers ervan te noemen;
• "Als iemands standpunt door een erg kleine minderheid wordt ondersteund, dan geldt het volgende. Of het nu klopt of niet; of het nu wel of niet kan worden bewezen; het hoort eenvoudigweg niet thuis op Wikipedia, behalve hooguit in een artikel of deel daarvan dat specifiek aan dit minderheidsstandpunt gewijd is. Wikipedia is niet de plek voor origineel onderzoek." ^[3]

Referenties

1. ^ Wikipedia's oprichter Jimbo Wales, heeft de oorsprong van het GOO-beleid als volgt omschreven: "The phrase 'original research' originated primarily as a practical means to deal with physics cranks, of which of course there are a number on the Web. The basic concept is as follows: It can be quite difficult for us to make any valid judgment as to whether a particular thing is true or not. It isn't appropriate for us to try to determine whether someone's novel theory of physics is valid; we aren't really equipped to do that. But what we can do is check whether or not it actually has been published in reputable journals or by reputable publishers. So it's quite convenient to avoid judging the credibility of things by simply sticking to things that have been judged credible by people much better equipped to decide. The exact same principle will hold true for history." (Wales, Jimmy. "Original research", December 3, 2004)
2. ^ Jimmy Wales keurt synthese van geschiedkundige theorieën af en verklaarde hierover: "Some who completely understand why Wikipedia ought not create novel theories of physics by citing the results of experiments and so on and synthesizing them into something new, may fail to see how the same thing applies to history." (Wales, Jimmy. "Original research", December 6, 2004)
3. ^ Wales, Jimmy. "WikiEN-l roy_q_royce@hotmail.com: --A Request RE a WIKIArticle--", September 29, 2003.

Zie ook

• Wales, Jimmy. Crackpot articles, mailing list, July 12, 2003.
• Wales, Jimmy. "NPOV and 'new physics'", mailing list, September 26, 2003.
• Academic Publishing Wiki - een wiki waar eigen onderzoek wel wordt toegejuicht